Vereisten om een landgoed geschikt te houden voor GLB-steun

Om toegang te krijgen tot bepaalde aan het GLB gekoppelde steun, moet een landgoed zich in het algemeen bevinden in agrarische omstandigheden die het mogelijk maken het voor dat doel als geschikt te beschouwen: met werkelijk landbouw- of veeteeltgebruik, of ten minste onderhouden in minimale omstandigheden die verwaarlozing of achteruitgang als landbouwoppervlak voorkomen. Dit idee van geschiktheid is geen vast of blijvend concept: een landgoed kan die status na verloop van tijd verliezen als het niet meer bewerkt of onderhouden wordt, net zoals een verlaten landgoed zijn geschiktheid kan terugkrijgen als het agrarisch gebruik wordt hervat.

Voordat we verdergaan, een noodzakelijke waarschuwing: de precieze technische vereisten die bepalen wanneer een landgoed in goede landbouw- en milieuomstandigheden wordt geacht, welke oppervlakte- of activiteitsdrempels van toepassing zijn, en welke termijnen bestaan om een situatie van verwaarlozing te regulariseren, worden vastgesteld en herzien in de GLB-regelgeving van elke periode en kunnen per regio verschillen. Deze gids legt het algemene concept van het handhaven van de agrarische geschiktheid uit, zonder drempels, termijnen of concrete technische vereisten op te sommen alsof ze momenteel van kracht zijn; daarvoor moet de referentie altijd het betreffende regionale landbouwdepartement of een gespecialiseerde GLB-adviseur zijn.

Het is belangrijk te benadrukken dat het in deze gids behandelde concept van geschiktheid onafhankelijk is van het gewas of het specifieke soort exploitatie dat het landgoed heeft of zal hebben: het is in verschillende mate van toepassing op landgoederen met kruidachtige gewassen zowel als op houtachtige gewassen of veeteeltweiden. De specifieke gidsen van dit cluster en van het gewassencluster van dit platform behandelen de bijzonderheden van elk type exploitatie uitvoeriger; deze gids richt zich uitsluitend op het overkoepelende idee van het handhaven van agrarische geschiktheid.

Dit concept is direct relevant voor wie een landgoed koopt met de bedoeling de agrarische activiteit te handhaven of te herstellen: de uitgangssituatie — of het landgoed momenteel bewerkt, gedeeltelijk verlaten of volledig zonder agrarisch gebruik is — bepaalt de inspanning en de tijd die het kan kosten om het in staat te brengen voor enige vorm van steun in aanmerking te komen, als dat het doel van de koper is.

Het is ook goed onderscheid te maken tussen de geschiktheid van een landgoed voor GLB-doeleinden en zijn algemene agronomische levensvatbaarheid: een landgoed kan vanuit technisch oogpunt perfect bewerkbaar zijn — vruchtbare grond, geschikt klimaat, redelijke toegang — en toch op een bepaald moment niet in de administratieve staat verkeren om toegang te krijgen tot bepaalde steun, simpelweg omdat het niet met de door de regelgeving vereiste regelmaat is aangegeven of onderhouden. Dit zijn twee verschillende niveaus die het waard zijn afzonderlijk te beoordelen voordat iets als vanzelfsprekend wordt aangenomen.

Voortgezet agrarisch gebruik — de grond regelmatig bewerken, de weide in bruikbare staat houden, de basale landbouwinfrastructuur onderhouden — is, als algemeen concept, een van de factoren die worden meegewogen bij het beoordelen of een landgoed een actief agrarisch karakter behoudt. Langdurige verwaarlozing kan daarentegen ertoe leiden dat een oppervlak niet meer als geschikt wordt beschouwd voor bepaalde agrarische doeleinden, zelfs als het formeel zijn classificatie als landbouwgrond behoudt.

Dit onderscheid tussen een bewerkt en een verlaten landgoed is niet exclusief voor het GLB: het beïnvloedt bijvoorbeeld ook de werkelijke staat van het terrein, de aanwezigheid van ongecontroleerde vegetatie, of de staat van omheiningen, interne wegen en irrigatiesystemen, allemaal aspecten die een koper visueel kan en moet beoordelen bij het bezoeken van het landgoed, los van elke administratieve procedure.

Eén enkel bezoek maakt het echter niet altijd mogelijk om met zekerheid onderscheid te maken tussen recente en langdurige verwaarlozing: vegetatie kan een terrein in bepaalde zones en seizoenen relatief snel herkoloniseren, waardoor de indruk ontstaat van ernstigere verwaarlozing dan er werkelijk is, of omgekeerd, oudere verwaarlozing verbergen als het bezoek samenvalt met een periode van minder plantengroei. Bij twijfel is het rechtstreeks vragen aan de verkoper naar de recente geschiedenis van het landgoed meestal betrouwbaarder dan alleen vertrouwen op de visuele indruk van één bezoek.

Als een landgoed lange tijd zonder agrarisch gebruik is geweest en het project van de koper erop gericht is die activiteit te herstellen, is het goed ervan uit te gaan dat dit herstelproces tijd en inspanning kan kosten, en dat de geschiktheid voor concrete steun niet automatisch of onmiddellijk terugkeert alleen door het hervatten van de teelt of begrazing; dit hangt af van de beoordeling van de bevoegde overheid volgens de op dat moment geldende regelgeving.

Agrarische verwaarlozing gebeurt evenmin van de ene op de andere dag: het is meestal een geleidelijk proces, waarbij eerst de intensiteit van het beheer afneemt, daarna de minst urgente werkzaamheden worden opgegeven, en het terrein uiteindelijk zonder enige regelmatige interventie blijft. Herkennen op welk punt van dat proces een concreet landgoed zich bevindt — dichter bij voortgezet gebruik of dichter bij volledige verwaarlozing — helpt de benodigde inspanning om het te herstellen realistischer in te schatten, zonder een exact cijfer nodig te hebben dat sowieso zou afhangen van de bijzondere omstandigheden van elk terrein.

De GLB-regelgeving bevat, terugkerend in verschillende periodes, de eis om landbouwoppervlakken te handhaven in wat algemeen bekendstaat als goede landbouw- en milieuomstandigheden: een geheel van praktijken gericht op het vermijden van erosie, het behoud van de bodemstructuur en het bewaren van elementen van het agrarische landschap. De concrete inhoud van deze eisen wordt, net als bij de overige in deze gids behandelde aspecten, in elke regelgevingsperiode vastgesteld en hier niet in detail beschreven.

Wat relevant is voor wie een landgoed koopt, is te begrijpen dat dit soort eis als categorie bestaat, en dat de algemene staat van instandhouding van het terrein — niet alleen het productieve gebruik ervan — deel kan uitmaken van wat wordt beoordeeld bij toegang tot bepaalde steun. Een koper die een landgoed bezoekt met de bedoeling van agrarisch gebruik, kan, met gezond verstand, letten op of de grond duidelijke tekenen van erosie vertoont, of er traditionele landschapselementen bestaan (perceelgrenzen, hagen, muurtjes) die het waard zijn te behouden, en op de algemene staat van het terrein voorbij het loutere bestaan van gewas of weide.

Dit soort eis kan ook verband houden met bodembeheerpraktijken, zoals het handhaven van een minimale vegetatiedekking op bepaalde tijden van het jaar of het beperken van bepaalde werkzaamheden op hellend terrein, gericht op het verminderen van het erosierisico. Nogmaals, de precieze inhoud van deze praktijken en op welk soort oppervlak ze van toepassing zijn, valt onder de op elk moment geldende regelgeving, en mag niet worden verward met een algemene agronomische aanbeveling die voor elk landgoed geldig zou zijn.

Deze instandhoudingspraktijken zijn niet exclusief voor landgoederen die steun aanvragen: de grond in goede staat houden, erosie vermijden en traditionele elementen van het agrarische landschap bewaren zijn op zich redelijke doelen, ongeacht de concrete administratieve situatie van het landgoed ten opzichte van het GLB. Een koper kan een in deze zin goed onderhouden landgoed positief waarderen, zelfs als hij, om welke reden dan ook, niet van plan is enige vorm van landbouwsteun aan te vragen.

Als het handhaven of herstellen van de geschiktheid van het landgoed voor landbouwsteun relevant is voor het aankoopproject, is het goed de verkoper te vragen naar de recente gebruiksgeschiedenis: of het landgoed voortdurend bewerkt is geweest, of het periodes van verwaarlozing heeft doorgemaakt, en of er bewijs bestaat dat het op enig moment zijn geschiktheid voor een concreet soort steun heeft verloren.

Het is ook redelijk om, indien aanwezig, documentatie te vragen die het recente agrarische gebruik bewijst (facturen van werkzaamheden, weidehuurovereenkomsten, eerdere aangiften) en deze informatie te toetsen bij een GLB-adviseur, die met oordeel en kennis van de geldende regelgeving kan beoordelen wat de werkelijke uitgangssituatie van het landgoed is.

Ten slotte is het goed niet aan te nemen dat een stedenbouwkundig als landelijk of agrarisch geclassificeerd landgoed automatisch in geschikte staat voor landbouwsteun verkeert: de stedenbouwkundige classificatie en de agrarische geschiktheid voor GLB-doeleinden zijn verschillende kwesties, beheerd door verschillende overheden, en het is goed ze afzonderlijk te verifiëren.

Als na deze controle blijkt dat het landgoed zijn agrarische geschiktheid heeft verloren door langdurige verwaarlozing, is het goed met de GLB-adviseur een realistisch plan te bespreken om het te herstellen, inclusief een redelijke schatting van de tijd en het werk dat nodig is voordat in aanmerking wordt gekomen voor enige vorm van steun. Het landgoed kopen ervan uitgaande dat dit herstel snel zal gaan, zonder dit met een professional te hebben getoetst, is een fout die zowel het budget als de verwachtingen van het geplande agrarische project kan ontregelen.

Deze gids maakt deel uit van het GLB-inhoudsblok van dit platform, samen met de algemene inleidende gids, de gids over de overdracht van betalingsrechten en de gids over eco-regelingen. Ze gezamenlijk raadplegen helpt het volledige beeld te begrijpen van hoe een agrarisch landgoed zich verhoudt tot dit steunkader, zonder dat een van hen de geval-per-geval verificatie bij de bevoegde overheid of een gespecialiseerde adviseur vervangt.