Eco-regelingen van het GLB: een algemeen overzicht

Binnen het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid zijn eco-regelingen in algemene zin een categorie steunmechanisme die bedoeld is om landbouwpraktijken te erkennen met een extra milieu- of klimaatvoordeel bovenop wat al als algemene voorwaarde geldt om toegang te krijgen tot andere steun. Het onderliggende idee — het stimuleren van praktijken die verder gaan dan het vereiste minimum — is relatief stabiel gebleven in de opzet van het recente GLB, ook al verandert de concrete uitwerking ervan met elke programmeringsperiode.

Belangrijke kennisgeving voordat we verdergaan: welke concrete praktijken in aanmerking komen binnen een eco-regeling, welke eisen elke praktijk stelt en welk bedrag of voordeel eraan verbonden kan zijn, zijn zaken die per aanvraagronde worden vastgesteld en herzien, en die kunnen variëren naargelang het type gewas, het gebied of de autonome regio. Deze gids legt het algemene concept van de eco-regeling en de onderliggende logica ervan uit; ze bevat geen lijst van huidige praktijken en geen enkel cijfer of percentage, omdat dergelijke gegevens hier gepubliceerd snel achterhaald zouden raken. Voor de praktijken en voorwaarden die voor een specifieke campagne gelden, is de juiste referentie altijd de bevoegde landbouwdienst of een gespecialiseerde GLB-adviseur.

De term "eco-regeling" raakte ingeburgerd in het recente landbouwdebat juist omdat hij, binnen het blok van rechtstreekse betalingen, een extra weg introduceerde die specifiek gericht is op milieudoelstellingen, verschillend van andere plattelandsontwikkelingsmaatregelen met een vergelijkbare insteek maar een andere aanvraagprocedure. Dit procedurele onderscheid — eco-regeling binnen de rechtstreekse betalingen van elke campagne, tegenover plattelandsontwikkelingsmaatregelen met eigen aanvraagrondes — is nog een reden om niet zomaar aan te nemen hoe een concreet mechanisme werkt zonder dit eerst bij een professional te bevestigen.

In heel algemene termen wordt een eco-regeling meestal opgezet als een vrijwillige jaarlijkse steun, waartoe men toegang krijgt door bepaalde praktijken toe te passen op de aangegeven oppervlakte, en die wordt aangevraagd binnen dezelfde procedure als de rest van de rechtstreekse betalingen van elke campagne. Los van deze algemene beschrijving vallen de overige details — welke concrete praktijken, onder welke voorwaarden, op welk type oppervlakte — onder de op dat moment geldende regelgeving.

Het is ook nuttig om de eco-regeling, als mechanisme binnen het GLB, te onderscheiden van andere initiatieven voor landbouwduurzaamheid die kunnen bestaan op regionaal, nationaal of zelfs privaat niveau, bijvoorbeeld gedreven door kwaliteitscertificeringen of door distributieketens die bepaalde praktijken van hun leveranciers eisen. Hoewel ze eenzelfde geest delen met de eco-regelingen, zijn ze niet hetzelfde en worden ze niet op dezelfde manier beheerd, en het is raadzaam ze niet te verwarren bij het inwinnen van informatie over een specifiek perceel.

De logica achter de eco-regelingen beantwoordt aan een verklaarde doelstelling van het recente GLB: een deel van de inkomenssteun voor de landbouw koppelen aan de naleving van praktijken die bijdragen aan milieu- of klimaatdoelstellingen, verder dan het naleven van de verplichte minimumregels. Dit onderscheidt, als concept, de eco-regelingen van de algemene conditionaliteit — die een basisvereiste is voor toegang tot andere steun — omdat de eco-regelingen worden opgevat als een extra, vrijwillig mechanisme, niet als een verplicht minimum.

Dit onderscheid tussen het verplichte en het extra vrijwillige is relevant om te begrijpen waarom twee percelen met vergelijkbare landbouwactiviteit een andere relatie met dit type mechanisme kunnen hebben: het ene kan ervoor kiezen zijn beheer aan te passen om toegang te krijgen tot een specifieke eco-regeling, en het andere niet, zonder dat dit noodzakelijkerwijs enige vorm van niet-naleving inhoudt.

Deze logica van een extra, vrijwillig mechanisme verklaart ook waarom, binnen eenzelfde gewas en eenzelfde gebied, bedrijven met verschillende beheersbenaderingen naast elkaar kunnen bestaan: sommige gericht op het maximaliseren van de productie binnen de verplichte grenzen, andere met extra praktijken bedoeld om toegang te krijgen tot dit type steun. Geen van beide benaderingen is op zich correcter dan de andere vanuit regelgevend oogpunt; ze weerspiegelen simpelweg verschillende beheersbeslissingen binnen de marge die de op dat moment geldende regelgeving toelaat.

Vanuit het perspectief van wie het landbouwbeleid vormgeeft, beoogt de logica van een extra vrijwillig mechanisme — in plaats van een algemene verplichting — flexibiliteit te bieden aan bedrijven met zeer uiteenlopende omstandigheden, waardoor elke houder kan afwegen of het voor hem haalbaar is bepaalde praktijken toe te passen naargelang zijn gewas, zijn gebied en zijn eigen beheerscapaciteit, in plaats van alle bedrijven eenzelfde beheersmodel op te leggen.

Als een perceel dat wordt overwogen voor aankoop actieve landbouwactiviteit heeft, is het redelijk om de verkoper te vragen of het perceel in de afgelopen campagnes gebruikmaakte van een eco-regeling en, zo ja, welke beheerspraktijken als gevolg daarvan op die oppervlakte zijn toegepast. Deze informatie kan nuttig zijn voor de koper om de werkelijke staat van het terrein en de gevolgde praktijken te begrijpen, ongeacht of de nieuwe eigenaar besluit die aanpak al dan niet voort te zetten.

Het is ook goed om te bedenken dat het al dan niet deelnemen aan een eco-regeling, als algemeen concept, een beslissing is die van campagne tot campagne wordt genomen binnen de steunaanvraagprocedure, en die niet automatisch overgaat op de nieuwe eigenaar bij een wijziging van de eigendom van het perceel. Als het project van de koper de intentie omvat om in de toekomst deel te nemen aan dit type mechanisme, is het verstandig dit vóór de aankoop te bespreken met een gespecialiseerde adviseur, om in algemene termen te begrijpen welk type beheer bij het betreffende perceel zou kunnen passen, zonder enige specifieke eis of bedrag als vaststaand te beschouwen.

Deze gids heeft niet als doel te helpen beslissen of het al dan niet de moeite waard is deel te nemen aan een specifieke eco-regeling — dat hangt af van geldende informatie en van de specifieke omstandigheden van elk perceel en elk bedrijf — maar simpelweg om duidelijk te maken dat het gaat om een categorie mechanisme die binnen het GLB bestaat en die het waard is om in gedachten te houden bij het inwinnen van informatie over een perceel met landbouwactiviteit.

Het is ook goed om te bedenken dat de praktijken die aan een eco-regeling verbonden zijn, eenmaal toegepast, niet altijd onmiddellijk en zonder kosten omkeerbaar zijn: het wijzigen van het beheer van een gewas of terrein om aan bepaalde voorwaarden te voldoen, kan veranderingen met zich meebrengen die niet van het ene op het andere jaar ongedaan te maken zijn, bijvoorbeeld als ze de bodemstructuur, de vegetatiebedekking of landschapselementen beïnvloeden die met dat doel behouden zijn. Daarom is het, als de koper van een perceel van plan is een van de verkoper geërfde beheersaanpak voort te zetten, raadzaam te begrijpen welke praktische implicaties dat beheer heeft, verder dan de steunaanvraag zelf.

Evenzo, als de koper van plan is het beheer dat de verkoper toepaste ingrijpend te wijzigen — bijvoorbeeld door over te stappen van een extensiever naar een intensiever gewas —, is het raadzaam om vooraf te beoordelen of die wijziging verenigbaar is met een eventuele lopende verbintenis in het kader van een eco-regeling, en niet aan te nemen dat de eigendomswijziging van het perceel automatisch vrij spel geeft om het beheer zonder enige administratieve consequentie te wijzigen.

Om te weten welke concrete praktijken binnen de eco-regelingen worden meegenomen in een bepaalde campagne, welke eisen elke praktijk stelt en welke gevolgen deelname met zich meebrengt, is de juiste gesprekspartner de landbouwdienst van de autonome regio waarin het perceel zich bevindt, of een gespecialiseerde GLB-beheerder of -adviseur met actuele kennis van de geldende regelgeving.

Deze professionals kunnen bovendien, met volledige informatie over het perceel en over het project van de koper of de huidige houder, beoordelen of het zinvol is een wijziging van het beheer te overwegen die gericht is op een specifieke eco-regeling — iets wat deze gids, gezien haar algemene aard en de frequentie waarmee deze regelgeving verandert, niet kan en niet mag anticiperen.

Voordat men contact opneemt met deze professionals, kan het nuttig zijn dat de koper of de huidige houder de basisinformatie van het perceel verzamelt — oppervlakte, type gewas, recent gebruik en eventuele documentatie over in eerdere campagnes ontvangen steun —, aangezien dit de eerste consultatie versnelt en de adviseur in staat stelt vanaf het begin een beter afgestemde begeleiding te bieden, in plaats van bij elke bijeenkomst weer bij nul te beginnen.

Deze gids maakt deel uit van het inhoudsblok over het GLB van dit platform, samen met de algemene inleidende gids, de gids over de overdracht van betalingsrechten en de gids over de vereisten om een perceel steungerechtigd te houden. Alle vier delen hetzelfde uitgangspunt: concepten en algemene werking uitleggen zonder cijfers, percentages of termijnen te geven die achterhaald kunnen raken, en altijd verwijzen naar de bevoegde overheid of een gespecialiseerde adviseur voor actuele informatie op het moment van raadpleging.